Mortgage Sistemi: Temelleri, Gelişimi ve Krizi Mortgage sistemi dünya çapında gelir düzeyi düşük olanların konut sahibi olmasını sağlamak üzere kurulmuş bir sistemdir. Geliri düşük olanların uzun vade (10 Yıl, 15 Yıl, 20 Yıl veya 25 Yıl) ödeme seçenekleri ve kira tutarına yakın ödemeler yaparak konut sahibi olması hedeflenmiştir. Böylelikle konut edindirmenin yanında inşaat sektöründe yaşanan […]

 Türkiye’de Mortgage Sistemi

08.10.2019 - 18:28

Güncelleme : 08.10.2019 - 18:28

Mortgage Sistemi: Temelleri, Gelişimi ve Krizi

Mortgage sistemi dünya çapında gelir düzeyi düşük olanların konut sahibi olmasını sağlamak üzere kurulmuş bir sistemdir. Geliri düşük olanların uzun vade (10 Yıl, 15 Yıl, 20 Yıl veya 25 Yıl) ödeme seçenekleri ve kira tutarına yakın ödemeler yaparak konut sahibi olması hedeflenmiştir. Böylelikle konut edindirmenin yanında inşaat sektöründe yaşanan daralmanın da önü açılmış olacaktır. Ayrıca finans kuruluşlarına uzun vadede sürekli bir kaynak akışı olacağından ekonomik piyasayı da rahatlanması hedeflenmiştir. Mortgage sistemi uygulayan ülkelerin başında ABD gelmektedir.

Mortgage Sistemi: Temelleri

Mortgage sistemi temelleri oldukça eskiye dayanmaktadır. Bazı kaynaklara göre mortgage sisteminin başlangıcı 30’lu yıllar olarak verilmektedir. Amerika Birleşik Devletleri tarafından uygulamaya başladığında konut sektöründe yaşadığı daralmayı aşmak üzere atılmıştır. Amerika mortgage sistemini uygulamaya başladığında sisteme yoğun bir ilgi olmuştur. Bu ilgi konut satışlarını artırmış ve inşaat sektörünü olumlu yönde etkilemiştir. ABD Bankaları 20 – 25 yıl vadeli konut kredileri vererek kendilerini uzun vadeli kaynak akışı sağlamıştır. Tabi ki bankalar vermiş oldukları kredilerin karşılığı olarak konutları ipotek altına almıştır.

Mortgage Sistemi: Gelişimi

Amerika Birleşik Devletleri mortgage sistemini yoğun olarak 2000’li yılların başlarında uygulamış ve başarılı sonuçlar almayı başarmıştır. Diğer dünya ülkeleri de yaşadıkları ekonomik daralmaları daha aza indirmek üzere mortgage sistemine ağırlık vermiştir. Birçok ülke mortgage sistemini uygulayarak konut ve finans sistemine bir can suyu vermeyi başarmıştır. Mortgage sistemi ülkelerde yaşanan yüksek enflasyon oranlarını bile aşağıya indirmiştir. Çünkü konut alanlar yeni aldıkları konutların eşya, tamir ve tadilat, vergi ve yeni eşyalar alarak piyasaları hareketlendirmiştir. İnsanlar uzun vade ve düşük taksitlerle aldıkları konutlar için bütçelerinin üzerinde harcamalar yapmaya başlamıştır.

Mortgage Sistemi: Krizin Doğuşu

Düşük gelirli insanların mortgage sistemi ile sahip oldukları konutların tümü kredi veren finans kuruluşları adına ipotek edilmiştir. Bu süreçte diğer Amerika Birleşik Devletlerinde bulunan diğer bankalar konut kredisi verme yarışına girmiştir. Bankalar vermiş oldukları krediler karşılığında ipotek ettikleri konutları satarak zarar etmeyeceklerini düşünmüştür. Neredeyse yoldan geçene kredi verir duruma gelinmiştir. Bir süre sonra bu kredi kuruluşları (özellikle bankalar) konut stokları patlama seviyesine gelmiştir.

2007 yılı Temmuz aylarında dünya genelinde yaşanan ekonomik dalgalanma Amerika Birleşik Devletlerini de etkilemiştir. 2008 yılında Amerika Birleşik Devletlerinde bulunan 623 milyon dolar değerinde olan yatırım şirketi Lehman Brothers’ın batması krizin fitilini ateşlemiştir. Ekonomik kriz tüm piyasaları alt üst etmeye başlarken mortgage kredisi kullanan insanların ödemelerinde de sorunlar yaşanmıştır. Bu krizi daha da derinleştirmiş hatta krizin adı Mortgage Krizi olarak adlandırılmıştır.

Türkiye’de Mortgage Sistemi

Türkiye’de mortgage sistemi 2007 yılında uygulanmaya başlanmıştır. Dünya ülkelerinde başarılı olarak uygulanan mortgage sistemi Türkiye’de inşaat ve konut sektöründe yaşanan daralmaya bir çözüm olması umuduyla getirilmiştir. Bankalar da bu yeni uygulamaya çabuk entegre olmuş ve uzun vadeli konut kredileri vermeye başlamıştır. Bankalar 10 yıla kadar (günümüzde bu süre biraz daha esnetilmiştir) konut kredisi vermiştir.

Türkiye’de dar gelirli olanlar bu imkanlardan faydalanmaya çalışmıştır. Uygulamanın ülkemize girdiği yıllarda konut kredisi faiz oranları yüksek olsa da özellikle 2012 ve 2013 yıllarında bu faiz oranları 0,53 seviyesine kadar inmiştir. Konut kredisi kullanım oranları da bu yıllarda yüksek olarak gözlenmektedir. Ülkemizde konut kredisi veren bankalar konut değerinin %75’ i ile sınırlandırmıştır. Kredi verilecek konutun değerini ise bankaca görevlendirilen eksperler aracılığı ile yaptırmaktadır.

Devlet mortgage sistemine benzer olarak TOKİ (Toplu Konut İdaresi) kurmuş ve dar gelirli vatandaşlar için toplu konutlar yaparak uygun ödeme koşulları ile satmaya başlamıştır. Bu uygulamalar da mortgage sisteminin devlet tarafından teşvik edilmesini sağlamıştır.

Türkiye’de Mortgage Krizi Olur Mu?

Ülkemizde uygulanmaya başlanan mortgage sistemine katılım yoğun olmuştur. Mortgage sistemine katılanlar genellikle sabit veya gelir seviyesi düşük olanlar girmiştir. 2018 yılı Temmuz ayından itibaren kredi faiz oranlarında yaşan artış mortgage sistemine olan talebi düşürmüştür. Aynı dönemde ABD ile yaşanan yaptırım krizi faiz oranlarını tavan seviyeye çıkarmıştır. Bu yaşanan kriz sonrası 2019 yılı itibariyle batık konut kredisi tutarı 1 milyon TL’yi aşmış durumdadır. Bu üzerinde durulması gereken bir sinyal olarak değerlendirilmelidir.

YORUMLAR
Bir Yorum Yapın